Sabiha Gökçen'de milli yazılım HUPS imzası

Savunma Sanayii Başkanlığı iştiraki Sabiha Gökçen Havalimanı Meydan Otoritesi HEAŞ'a bağlı yazılım mühendisleri ve teknik ekipler tarafından 2010'dan bu yana sürekli geliştirilen HUPS, bugün havayolu şirketlerinden terminal işletmecisine kadar havalimanındaki tüm paydaşların ana veri kaynağı haline geldi.

Havalimanındaki uçuş ve yer trafiğini sorunsuz olarak yönetmek için tasarlanan HUPS ile yurt dışına bağımlı yazılımlar kullanılmadan tüm operasyonlar saniyeler içinde yönetiliyor.

Havalimanındaki Pegasus ve AJet gibi önde gelen havayolu şirketlerinin yanı sıra Devlet Hava Meydanları İşletmesi Slot Koordinasyon Merkezi ve Yer Radarı gibi kritik sistemlerle tam uyumlu çalışan HUPS, terminal işletmecisinden yer hizmetlerine, gümrükten emniyet teşkilatına kadar geniş bir ağa anlık veri sağlıyor.

Gün içindeki gecikmeler, erken gelişler ve operasyonel zorunluluklar nedeniyle sürekli değişen park planları, HUPS'un sağladığı veri akışıyla anlık olarak güncellenerek liman yönetiminin sorunsuz işlemesini sağlıyor.

"Gerçek zamanlı veri iletişimi sağlayan bir proje"

HEAŞ Yazılım Geliştirme ve Uygulama Şefi Barış Biçer, sistemin geliştirilmesine ilişkin AA muhabirine yaptığı açıklamada, havalimanındaki operasyonların zamanla artmasıyla ihtiyaca uygun yerli bir yazılım geliştirme zorunluluğunun ortaya çıktığını söyledi.

Biçer, yazılıma ait ilk versiyonun 2010'da ortaya çıktığını, yıllar süren geliştirme süreçlerinin ardından da bugüne geldiğini belirterek, şöyle konuştu:

"Biz havalimanımızın büyüyeceğini zaten tahmin edebiliyorduk. Burada yazılıma dair bir talep vardı. Hem bizim tarafımızdan hem operasyondaki arkadaşlar da bunu tahmin edilebiliyordu. Ve büyüme tam gerçekleşmeden aslında biz bunu uygulamaya başladık. 2009 civarı analizine başladık ve 2010 Mart'ta ilk versiyonu çıktık. İlk versiyonumuzda aslında 4 modülümüz vardı ama şu an 18'e yakın bir modülümüz var. Bu uygulamayı yazılım dünyası için 'terzi dikim modeli' gibi düşünebiliriz. Tamamen havalimanımızın çalışma şekline uygun, gerçek zamanlı veri iletişimi sağlayan bir proje."

Havacılıkla ilgili yazılımların büyük maliyetler gerektirdiğini ve dışa bağımlılığın sürekli olduğunu dile getiren Biçer, şunları kaydetti:

"HUPS'ın yerli olması büyük bir değer, istediğimiz zaman istediğimiz değişikliği yapma şansımızın olması çok farklı bir artı değer. Muadil bir yabancı yazılımla çalışırken hem taleplerimizin karşılanma süresi çok uzundu hem de fatura karşılığı çok kabarıktı. Zaten biz bunları görünce bunu geliştirmeye artık mecbur olduğumuzu da anlamış olduk. Normalde bu tarz uygulamalarda yıllık bakım sözleşmesi olur. Onların da firmaya göre değerleri farklılaşır ama genelde havacılık uygulamaları çok pahalı uygulamalardır. Tabii yıllık sözleşmenin yanında bir de ek taleplerimiz oluyordu ister istemez. Çünkü havalimanı çok dinamik bir şirket. Bunlar da ek ücret oluyordu. Şirketimizi böyle bir maliyetten kurtardığımız için de çok mutluyuz."

Biçer, yazılımın talep edilmesi halinde, birkaç düzenlemeyle başka havalimanlarının da kullanımına sunulabileceğini vurguladı.

"HUPS tamamıyla bizim ihtiyaçlarımıza göre yapılmış bir yazılım"

Havalimanındaki yer trafiğini düzenleyen Ramp Kule'de görevli HEAŞ Uçuş Hizmetleri Müdürü Ayşegül Emir Varlıklı ise HUPS sayesinde saniyeler içinde uçakların park pozisyonlarının belirlendiğini anlattı.

Varlıklı, yazılımın havalimanının ihtiyaçlarına uygun tasarlandığını ve operasyonel kolaylık sağladığını belirterek, şunları söyledi:

"HUPS tamamıyla bizim ihtiyaçlarımıza göre yapılmış bir yazılım. Hem uçak park planlamasını yapabildiğimiz ama aynı zamanda da Sabiha Gökçen Havalimanı'nın uçuş bilgi sistemi ve otorite bilgisi olarak kabul edilen tüm uçuş bilgilerinin toplandığı bir bilgi sistemidir. Aynı zamanda bütün paydaş şirketlerle karşılıklı entegrasyon sağlanmış durumdadır. Karşılıklı bilgi alınıp, bilgi gönderilmektedir. Anlık olarak bütün uçuş bilgi değişiklikleri sisteme yansımaktadır ve ona göre park planlaması ya da diğer yapılması gereken değişiklikler yapılarak paydaşlara gönderilmektedir. Bunun dışında yer radarı ve kontrol kulede kullanılan sistemlerle de tam entegre olarak çalışabilmektedir."

Yabancı yazılımların havalimanının ihtiyaçlarına cevap vermediğini anlatan Varlıklı, şöyle devam etti:

"Havaalanı kurulduğundan beri yabancı yazılımlar da kullandık. Şu anda HUPS'un diğer kullandığımız yazılımlara göre en önemli özelliği tamamıyla bize özgü olması. Bunu belki şöyle anlatmak daha doğru olabilir. Tamamıyla terzi işi üstümüze dikilmiş bir elbise düşünün ve biz bunu istediğimiz an bir ihtiyacımız olduğunda değiştirebiliyoruz. Ekleme yapabiliyoruz, farklı bir özellik istiyorsak onu ekletebiliyoruz ya da çıkarttırabiliyoruz. Dolayısıyla değişen ihtiyaçlara göre tam da istediğimiz an istediğimiz şekilde ihtiyaçlarımızı karşılayabiliyoruz."

"2025 yaz operasyonunda sistem sorunsuzca çalıştı"

Varlıklı, daha önce kullandıkları yazılımlarda dışa bağımlılık olduğu için bir şey ekletmek istediklerinde hem belli bir maliyeti olduğunu hem iş gücü gerektirdiğini hem de belli bir süre beklemek zorunda kaldıklarını ifade ederek, "Ama şimdi kendi yazılımımız olduğu için kendi yazılımcılarımızla ihtiyaçlarımızı çok fazla bir şekilde halledebiliyoruz." dedi.

Sabiha Gökçen Havalimanı'nın günlük 850 uçuşla rekor kırdığı 2025 yaz operasyonunda sistemin sorunsuzca çalıştığını vurgulayan Varlıklı, "Hiçbir sıkıntı yaşamadan bu trafikleri, bu sitemizle yönetebildik. Önümüzdeki yaz bu sayının çok daha artmasını bekliyoruz. HUPS şu anda bu sayılara da hazır durumda." diye konuştu.

Varlıklı, sistemin tamamen kurum bünyesinde geliştirilmesinin hem yüksek orandaki lisans, sistem geliştirme ve bakım maliyetlerini ortadan kaldırdığını hem de operasyonel verilerin güvenliğini en üst düzeye çıkardığını kaydetti.